Stilstaan bij media, macht en journalistiek
Met een paar boekentips!
Het publiek moet in het middelpunt van de journalistiek komen te staan. In De Nieuwe Lezer leg ik uit hoe iedereen op een redactie hier aan bij kan dragen.
“Fundamentally, people will use media that help them be who they want to be, do what they want to do, and showcase a version of who they are and of what they do that they like.”
- Rasmus Kleis Nielsen
Heb je vragen, opmerkingen of aanvullingen over of op deze nieuwsbrief? Mail!
In deze nieuwsbrief
🟠 Vandaag een kleine pas op de plaats met een kleine terugblik op de thema’s die ik dit jaar tot nu toe besprak. Het is zo’n stormachtige periode dat ik wel even behoefte had aan een adempauze en ik heb geprobeerd de laatste nieuwsbrieven een beetje samen te vatten.
🟠 De tips zijn deze week de boeken die ik afgelopen tijd las en natuurlijk blik ik ook even terug op mijn werk van de afgelopen tijd.
Ik zit de laatste maanden helemaal in het idee van ‘The Medium is the Message’ – hoe en wat we consumeren via technologische media heeft impact op het publieke debat en de maatschappij, de manier waarop we naar dingen kijken en de relaties die we hebben. Het komt erop neer dat media geen doorgeefluiken zijn, maar actoren die invloed hebben op de inhoud. Het klinkt nu misschien een beetje alsof ik dit onder een aluhoedje op zit te tikken, maar door te kijken naar het geheel van het publieke debat en actoren daarin begin ik meer dingen te begrijpen over de relatie tussen journalistiek en publiek.
Cultuur van democratie
Dit begon een beetje te dagen toen ik begin van het jaar het inmiddels veelbesproken stuk van Henry Farrell las, waarin hij schreef hoe sociale media zorgen voor ‘malinformed collective understandings’. Hij stelt dat de nieuwe realiteiten die geschapen worden op sociale media – door middel van waarheidsgetrouwe en een stuk minder waarheidsgetrouwe informatie – de vorm van ons publieke debat bepalen. In het verlengde daarvan verandert ons denken over politiek en over wat wel en niet geoorloofd is, wat anderen denken, doen en reageren. Ook bepalen de platforms wie we denken dat het publiek is, schrijft Farrell.
Aan het einde van het artikel vraagt Farrell zich af: kunnen democratieën nog wel functioneren als er ‘a couple of highly atypical men’ controle uitoefenen op grote delen van de publieke omgeving? Een goede vraag, en ik denk dat we in de VS momenteel kunnen zien dat het erg ingewikkeld is. Sean Illing, een van de auteurs van het boek Paradox of Democracy, zei in de podcast van Ezra Klein dat de manier waarop we communiceren democratieën kan beïnvloeden. Zoals ik in een eerdere editie schreef, moedigt hij de luisteraars aan om naar democratieën te kijken als communicatieculturen, in plaats van regeringsvormen. Zo kun je beter begrijpen wat een democratie nodig heeft: vrije communicatie en expressie. Tegelijkertijd zorgt precies dat kenmerk van democratieën ervoor dat ze altijd onder druk staat, want die open communicatiecultuur zorgt ervoor dat het gekaapt kan worden door kwaadwillenden.
De techbro’s beperken de open communicatiecultuur die een democratie nodig heeft én zijn anti-liberalisme. Zo krijgt het publieke debat een nieuwe vorm, want de omgeving verandert. Illing gaat zelfs nog een stapje verder en stelt: onze ideologie is onze technologie, onze technologie is onze cultuur en cultuur gaat altijd vooraf aan politiek.
Relatietherapie
Waarom nu dit ingewikkelde verhaal over hoe het een het ander allemaal beïnvloedt? Ik denk dat journalisten weerbaarder moeten worden om zich staande te houden in deze nieuwe omgeving. Om die weerbaarheid te verbeteren, moeten ze niet de muren hoog optrekken en zich afzonderen van hun publiek, maar juist de krachten bundelen, want (misschien tegen wil en dank) zijn burgers de enige groep waar ze van op aan kunnen. De belangen van de overheid, grote bedrijven en andere instituten stroken vaak niet met die van de journalisten. Alleen de belangen van de burgers (en wellicht sommige instituten), die de open communicatiecultuur van de democratie onderschrijven en voor wie journalisten de machten controleren, zijn hetzelfde.
Dat betekent wel dat de relatie tussen journalisten en burgers gerepareerd moet worden en daarin moeten journalisten het voortouw nemen. Van beide kanten is er een hoop wantrouwen: van gemarginaliseerde groepen voor wie journalistiek voelt als onderdrukking tot journalisten die worden bedreigd door politici, bedrijven of individuen.
Nieuwe rol
Zolang er vanuit de journalistiek geen actie ondernomen gaat worden om dit te verbeteren, gaat hier niet vanzelf iets in veranderen. Als het publiek op redacties gereduceerd blijft tot een nummertje, alleen maar relevant wanneer er betaald wordt of een artikel gelezen, video bekeken of podcast beluisterd wordt, en ze pas zichtbaar worden wanneer ze een boze mail sturen, is dat ook wat het publiek ís: een nummertje of een boos persoon. De enigen die daar wat aan kunnen doen, zijn redacties zelf, en dan kom ik weer bij het impactprobleem dat ik in de laatste nieuwsbrief beschreef. Juist door in het midden te laten waartoe journalistiek op aarde is en waar het aan zou moeten bijdragen, blijft de onduidelijkheid bestaan.
Door naar het geheel van ideologie, technologie en cultuur te kijken, kun je grip krijgen op de rol die journalisten kunnen spelen. Er is geen weg terug naar het analoge tijdperk van weleer, en het huidige informatie-ecosysteem vereist een andere rol en houding van zowel journalist als burger. Maar het begint bij de journalisten die hun eigen rol en invloed onderzoeken en helder maken welke rol ze willen spelen, en hoe ze zich tot hun publiek en de rest van het informatie ecosysteem willen verhouden.
💁🏼♀️ Tips
In deze terugblik editie een keer wat anders: boekentips! Dit zijn de boeken die ik afgelopen kwartaal las (ik mik op een boek per maand, dus dat gaat goed):
- Intermezzo van Sally Rooney - prachtig boek, ontroerde me zeer!
- The Lives of Lee Miller van Anthony Penrose - indrukwekkend portret van een vrouwelijke trailblazer (je weet wel, van de film ‘Lee’).
- Slow Productivity van Cal Newport - een pleidooi met een nieuw perspectief op productiviteit met veel praktische tips.
- The Medium is The Massage van Marshal McLuhan - voor ‘t eerst helemaal gelezen én begrepen. Bijzonder hoe actueel het nog is.
🙋🏼♀️ Work in progress
Dit eerste kwartaal was persoonlijk ook voor mij best een spannende, want ik begon (weer) als zzp’er en ik ben zeer tevreden over hoe het tot nu toe gaat! Ik gaf presentaties bij Trouw, YouCoJoin en ImpactLab, deed een klus voor Stichting Democratie en Media en adviseerde het Reformatorisch Dagblad. Ook ben ik deelnemer van de Incubator van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en zijn we druk met onderzoeken hoe we redacties een handje kunnen helpen om publieksbetrokkenheid te vergroten.
Wil je weten wat ik voor jouw organisatie kan betekenen? Stuur me een mailtje, dan hebben we het erover!
Vorige edities van De Nieuwe Lezer
⚫️ Het impactprobleem van de journalistiek
⚫️ Journalistieke reflectie: hoe we de cultuur van democratie kunnen versterken