Wat de tech-nostalgie trend de journalistiek kan leren

Een paar jaar terug liep ik nog achter met m’n oortjes met draadjes, maar nu voel ik me nu als een millennial in skinny jeans als ik met m’n AirPods in de metro sta. Ik zie oortjes met draadjes ingeplugd in iPods, dumbphones en digitale camera’s steeds vaker voorbijkomen in mijn fysieke en digitale wereld. Ik vraag me af: waar staat de tech-nostalgie trend, hoe kunnen journalistieke organisaties met zo’n trend omspringen, wat zijn de risico’s en de mogelijke voordelen?

Op LinkedIn deed ik een oproep om te horen hoe mijn netwerk hierover dacht.

Tech-nostalgie is als een spagaat tussen het verleden en de toekomst. Over de toekomst wordt ons de angst aangejaagd door de techbro’s: we gaan eraan, AI neemt de hele mik over, mensen worden overbodig. Maar er wordt steeds vaker teruggegrepen op het verleden. Van extreemrechts dat het verleden gebruikt als een manier om alle emancipatie teniet te doen, tot jongeren die op zomerkamp gaan om aan hun telefoon te ontsnappen. Misschien past het ook bij een gefragmenteerd informatie-ecosysteem waarin verschillende groepen om verschillende redenen dezelfde trends aanhangen. Maar ik krijg een unheimisch gevoel bij de hang naar het verleden.

Nu ben ik een kind van de vroege jaren negentig, dus de belofte van de betere toekomst zit er goed in gebakken. Toch vraag ik me af: zijn we al zo snel weer vergeten hoe conservatief en bekrompen de wereld was? Bovendien is nostalgie natuurlijk een vrij particuliere en misschien ook wel geprivilegieerde trend, want oude technologie en media hebben lang niet voor iedereen een prettige connotatie. Uit nieuwsgierigheid meldde ik me aan voor Hyves, en zat daar in een appgroep lekker nostalgisch over te doen (lekker krabbelen, zin in!), maar als je vroeger gepest werd via het platform, zit je helemaal niet te wachten op die dansende banaan.

Reactie op verandering

Het wel of niet inspelen op een technologische trend is een van de ingewikkeldste dingen in mediastrategie. En waar het tot nu toe steeds ging om vernieuwende technologie, gaat het nu om oude technologie die weer hip lijkt te worden. In haar boek Strategic Management in the Media (léés dat boek) wijdt Lucy Küng een hoofdstuk aan ‘Strategic Response to Technological Change’, waarin ze Matthew Ball quote:

"What makes technological transformation difficult to predict is ... that it is caused not by any one invention, innovation or individual, but instead requires many changes to come together. After a new technology is created, society and individual investors respond to it, which leads to new behaviors and new products, which in turn lead to new use cases for the underlying technology, thereby inspiring additional behaviors and creations. And so on."

Kortom, het gaat niet om een technologische verandering, maar om hoe de samenleving en bedrijven reageren op iets ‘nieuws’, en hoe dat leidt tot nieuw gedrag en nieuwe producten. Daar komt nog bij dat technologieën zich ontwikkelen van trigger naar hype naar innovatie, en de vraag is op welk moment je moet instappen. Een bekend probleem: trends worden op de lange termijn vaak onderschat, en op de korte termijn juist overschat.

Dus, hoe kan de journalistiek de technostalgische trend interpreteren? Allereerst is die absoluut niet nieuw: de eerste Y2K-verschijnselen ontstonden na de pandemie. Bovendien is het gebruik van oude technologieën ook geen noviteit, zoals blijkt uit de revival van de langspeelplaat. Wat de trend laat zien, volgens mij, is dat het niet per se gaat om het gebruik van een product, maar ook om waar het voor staat.

De keuze op zich is al een keuze

Mediagebruik is natuurlijk nooit een op zichzelf staand gegeven, maar nu misschien meer dan ooit, omdat het zo aanwezig is en symbool staat voor meer. Er is zoveel keuze dat het maken van een keuze een statement is, zeker voor de jonge generatie. Als je foto’s maakt met een digitale camera, laat je zien dat je geeft om de kwaliteit, of als je performativiteit nastreeft en een boek zit te lezen in de trein, laat je zien dat je de verleiding van je telefoon kunt weerstaan. Als je een bepaalde meme deelt, laat je zien dat je in bent on the joke.

Dus, de overweging om wel of niet een trend te adopteren, gaat over een eerlijke motivatie: ben je echt toegewijd aan het oplossen van een probleem van een groep mensen? Je kunt wel een sociaal platform opnieuw lanceren, maar doe je het echt om mensen een fijnere online plek te geven, of doe je het om geld te verdienen? Dat is het verschil tussen het product an sich en waar het voor staat, en een marketingtruc.

Nu de digitaliseringsslag op redacties net uit de achteruitkijkspiegel is verdwenen, lijkt deze trend een soort gemene grap van een jonge generatie die gebruik gaat maken van producten uit een analoog tijdperk waarin het journalistieke organisaties nog voor de wind ging. Maar het idee dat soms langskomt dat mensen nu weer een krant gaan lezen of voor een journaal gaan zitten, lijkt me een misvatting. Deze trend laat zien dat mensen best wat frictie aankunnen als het gaat om het gebruiken van een product, maar het laat ook zien dat het echt moet passen bij hun behoeften. Een krant kan een performatief geintje zijn, maar pas als een product een probleem oplost of iets positiefs oplevert, is de frictie die het gebruik oplevert de moeite waard.

Misschien laat de trend wel zien dat er een groeiende groep mensen is die klaar is met het krijgen van oplossingen voor problemen die ze niet hebben. Extra apps, puzzels, nog meer recepten. Daar word ik pas tech nostalgisch van.

🐥 Schrijf je in voor het allereerst programma van Club PINO! We gaan volgende maand beginnen met een buddy programma, voor PINO's die een steuntje in de rug kunnen gebruiken en graag van hun collega's willen leren. Schrijf je hier in, en laat weten als je vragen hebt!

📖 Kom je op 22 oktober naar de live editie van onze boekenclub? Met een paar hele lieve collega's vorm ik sinds vorig jaar een boekenclubje en we bespreken boeken over journalistiek, tech en media. We organiseren een live editie in Utrecht over het boek Prophecy van Carissa Véliz. Het wordt echt heel leuk dus kom vooral! Inschrijven kan hierrr.