Wie bepaalt hoe de journalistiek vernieuwt?
Kiezen voor strategische autonomie
Het publiek moet in het middelpunt van de journalistiek komen te staan. In De Nieuwe Lezer leg ik uit hoe iedereen op een redactie hier aan bij kan dragen.
“Fundamentally, people will use media that help them be who they want to be, do what they want to do, and showcase a version of who they are and of what they do that they like.”
- Rasmus Kleis Nielsen
In deze nieuwsbrief
🔸 Een follow-up op de vorige editie: hoe kun je voorbij de technologie vraagstukken van de journalistiek kijken en focussen op strategische autonomie in plaats van de next shiny thing?
🔸 Er beginnen al wat leuke klussen binnen te druppelen voor na de zomer, maar er is ruimte voor meer! Stukje keiharde acquisitie: huur mij in!
🔸 Een prangende leestip.
Na mijn laatste nieuwsbrief over het tech-vraagstuk van de journalistiek werd ik uitgenodigd bij een sessie over technologie bij het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Geinig: als je opschrijft dat iets juist niét het belangrijkste probleem is, word je uitgenodigd om mee te praten over dat onderwerp – dat had ik eerder moeten weten.
De afhankelijkheid van Big Tech voor de distributie van journalistiek is een probleem waar ik niet overheen kan kijken, en waar ik eigenlijk een beetje moedeloos van word. Damned if you do, damned if you don’t. Je moet wel investeren in sociale platforms om publieken te bereiken, maar het maakt tegelijkertijd kwetsbaar om dat de mannen aan de knoppen van de platforms ieder moment de kraan dicht kunnen draaien of, ik zeg maar wat, discrimineren en beledigen op basis van seksuele voorkeur toestaan.
Pivot op het probleem
Journalistiek surft sinds jaar en dag mee op de nieuwe technologieën: papier, radio, tv en internet. Er waren tijden dat de sector in de voorhoede zat van de ontwikkeling van die technologieën, en dat leverde gigantisch veel geld en macht op. Zo is de gedachte ontstaan dat journalistiek afhankelijk is van technologisch succes, en dan is de paniek over de afhankelijkheid van de techbedrijven natuurlijk groot. Maar wat als dat nou niet zo is?
Technologie is natuurlijk onderdeel van het probleem, maar niet de kern van het probleem. Wanneer het zo zou zijn dat alleen het gebruik van nieuws afnam, dan zou je dat kunnen bepleiten, maar vertrouwen en interesse dalen net zo hard.
In een interview in de Volkskrant zei Meredith Whittaker, CEO van Signal: “Het verhaal rondom technologie moet veranderen, dus ook rondom de AI-hype: de misvatting dat technologie synoniem zou zijn aan wetenschappelijke vooruitgang en innovatie. Er komt al een tijd weinig echte innovatie uit de technologiesector. We zien vooral een herhaling van dezelfde bedrijfslogica, hetzelfde verdienmodel gebaseerd op surveillance.”
Strategische autonomie
Kunnen we het verhaal rondom journalistiek en technologie veranderen, vraag ik mij af. Voor journalistieke innovatie wordt er vaak naar technologie gekeken, maar als je kijkt naar de meest interessante ontwikkelingen in de journalistiek van de afgelopen vijf jaar, zijn dat meestal geen technologische innovaties. Bovendien, al hadden we ‘de nieuwe bundel’ waar het op redacties veel over gaat al uitgevonden, dan kun je je afvragen of dat al onze problemen had opgelost.
Ik denk dat we onszelf als journalistieke sector zoveel ruimte kunnen geven door die technologisch deterministische bril af te zetten. We helpen vooral de meneren in Silicon Valley door te doen en te denken alsof technologie de enige manier is om meer mensen te bereiken en te binden met journalistiek, terwijl het onderscheidend vermogen van journalistiek juist zit in dat wat ons onderscheidt van technologie: menselijk en autonoom zijn.
Misschien is een manier om te ontsnappen uit deze status quo wel om te gaan zoeken naar een andere manier om om te gaan met Big Tech.
Nieuw uitgangspunt
In de keynote bij de Staat van het Internet in mei noemde Marleen Stikker dit het herstellen van de ‘strategische autonomie’ – niet alleen de weerbaarheid van de journalistieke sector, maar van de hele samenleving. Sinds Trump aan de macht is gekomen in de VS, zien we dat politiek, technologie en kapitaal zichtbaar (en schaamteloos, red.) in elkaar geschoven worden, zei Stikker. Dat is natuurlijk angstaanjagend voor de journalistieke sector wereldwijd, omdat wij afhankelijk zijn van die technologie en de verspreiding en consumptie van journalistiek er sterk mee verbonden is.
Journalistieke media zijn niet los te zien van technologie en de ontwikkelingen. Het is inherent aan het vak dat je moet zijn waar de mensen zijn, en journalistieke producties zo moet maken dat mensen ze willen consumeren. De vraag is alleen: aan wie laten we het ontwikkelen en innoveren over? Ja, de journalistiek is onderdeel van de aandachtseconomie, maar we bepalen zelf hoe we daar deel van uitmaken en hoe we ons verhouden tot Big Tech.
Het lijkt wel alsof ze dat in de boardrooms van DPG en Mediahuis zijn vergeten als je kijkt naar de oplossing die daar gemaakt is de afgelopen jaren: een puzzelapp.
Ruimte voor innovatie
Ik merk dat mijn denken iedere keer weer terugkomt bij de vraag: waartoe is de journalistiek op aarde, en slagen titels er voldoende in om dit te tonen? Ik krijg de indruk dat jonge titels hier beter in slagen, omdat ze hun status en hun plek in het informatie-ecosysteem niet als vanzelfsprekend zien. Ze gebruiken technologie om via journalistiek relaties met hun publiek te bouwen, niet om de doorgebrachte tijd te verlengen op een platform dat misschien wel van jou is, maar niet veel met journalistiek te maken heeft. Zo maak je de toekomst van de journalistiek alleen maar meer afhankelijk van technologie.
De oplossing zit misschien in verschillende lagen van strategische autonomie: DPG en Mediahuis kunnen hun autonomie vinden in het verzorgen van een infrastructuur voor de nieuwsorganisaties in hun portefeuille, waardoor autonomer opereren – en die niet ten koste gaat van privacy – van Big Tech mogelijk is. Redacties kunnen hun strategische autonomie organiseren door hun eigen journalistieke strategie vast te leggen en als uitgangspunt te gebruiken bij die zo nodige vernieuwingen van de journalistiek.
Waar te beginnen? Wat Mattia Peretti vorig jaar schreef is een mooi startpunt:
“We must embrace once and for all a fundamental mindset shift: what we do may be to create content but our mission is not to create content. Too often we forget about this distinction and that makes it much harder to think creatively about our mission and the best way to deliver on it. (…) We have to grant ourselves the opportunity to imagine entirely new products and news experiences without feeling constrained by the way things are and might have always been, and by the urgency to immediately build something profitable because we are in constant crisis mode. We need to embrace playfulness, but with purpose.”
💪🏼 Keiharde acquisitie: wat ik voor jou (en je redactie) kan doen
Na de zomer staan er al mooie opdrachten gepland, maar er is nog ruimte in mijn agenda. Dus: heb je een vraagstuk rond publiek, strategie of innovatie? Ik denk graag met je mee.
Dit is hoe ik journalistieke organisaties help:
🟠 Strategie & innovatie - Ik help redacties en uitgeverijen bij publiekgerichte innovatie – van idee tot implementatie. Denk aan het begeleiden van een vernieuwingstraject, het aanscherpen van je redactionele focus of het ontwikkelen van een publieksstrategie. Tijdelijk iemand nodig om een project te trekken of een team te coachen? Ik ben in te schakelen.
🟠 Workshops & presentaties - Ik geef interactieve sessies over thema’s als journalistiek voor jongeren, publieksgericht denken of werken met publieksdata. Altijd met een mix van praktijkvoorbeelden, inzichten en concrete handvatten.
🟠 Moderatie & dagvoorzitterschap - Onlangs was ik de technisch voorzitter van de jaarvergadering van de NVJ waar ik demissionair minister Eppo Bruins interviewde – en dat smaakte naar meer. Ik modereer met plezier panels, gesprekken of events. Liefst over journalistiek, maar ik ben breed inzetbaar.
🟠 Wilde plannen - Ik sta open voor experimenten en nieuwe formats. Wil je iets nieuws proberen met publiek, interactie of redactionele strategie? Bel of mail me – ik denk graag mee.
Vragen of ideeën? Mail me gerust!
🔥 Leestip: de column van Folkert Jensma
“Is journalistiek juist niet inherent vóór de democratische rechtsstaat? En is het ‘neutraal’ verslag doen van ontkenningen, van het verdraaien, het goedpraten en wegkijken van genocide dan niet óók bijdragen aan het voortduren ervan? Of wordt dit te pijnlijk?”
Deze column van Folkert Jensma, voorzitter van de NVJ en columnist (en oud-hoofdredacteur) van NRC, maakte diepe indruk op mij. Ik denk dat hij verwoordt wat veel journalisten in hun onderbuik voelen bij het onbeschrijfelijke onrecht dat in Gaza en andere plekken ter wereld mensen aan gedaan wordt.
Geen abonnement? Op Instagram werd de column integraal gedeeld.
Vorige edities van De Nieuwe Lezer
▪️ Waarom reduceren we de problemen van de journalistiek tot een techprobleem?